Sunday, October 23, 2011

Το Λαϊκό Μέτωπο, το σύμφωνο Σκλάβαινα – Σοφούλη, τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης και η άνοδος της δικτατορίας του Μεταξά





Η θεωρία των Λαϊκών Μετώπων

Η δημιουργία των Λαϊκών Μετώπων αποφασίστηκε στο 7ο συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς που πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα από τις 25 Ιούλη μέχρι τις 21 Αυγούστου του 1935. Η κεντρική εισήγηση έγινε από τον ο Γκ. Ντιμιτρόφ με θέμα: «Η επίθεση του φασισμού και τα καθήκοντα της Κομμουνιστικής Διεθνούς στον αγώνα για την ενότητα της εργατικής τάξης ενάντια στο φασισμό»[1]. Εν ολίγοις, το Λαϊκό Μέτωπο είναι η συνεργασία των Εργατικών Κομμάτων με τα αστικά δημοκρατικά κόμματα προκειμένου να αναχαιτησθεί η άνοδος του φασισμού, στην ουσία δηλαδή η διάσωση της αστικής δημοκρατίας από μια ενδεχόμενη φασιστική δικτατορία. Αυτή η δράση υπαγορεύθηκε από τη ΚΔ λόγω της ανάδυσης του φασισμού σε όλη την Ευρώπη και της προφανούς επικείμενης έκρηξης μιας δεύτερης παγκόσμιας ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης, που δεν θα ήταν παρά μόνο η συνέχεια της πρώτης. Ουσιαστικά ο σταλινισμός αποφάσισε να συμμαχήσει με τις ιμπεριαλιστικές δημοκρατικές χώρες και στα πλαίσια της συμμαχίας αυτής χρησιμοποίησε τα Κομμουνιστικά Κόμματα των χωρών αυτών που πότισαν την εργατική τάξη με πατριωτικό δηλητήριο για να πετύχει ο Στάλιν τους σκοπούς του. Πρώτα “είχε προηγηθεί το Σύμφωνο Στάλιν-Λαβάλ. Το Κ.Κ. της Γαλλίας, που ακριβώς τότε διεξήγαγε μια πλατιά καμπάνια για τη μείωση της στρατιωτικής θητείας, τη σταματά απότομα και αρχίζει να μιλάει μια γλώσσα αντίθετη απ' αυτήν που μιλούσε μέχρι τώρα. Πολύ γρήγορα ευθυγραμμίζονται με το γαλλικό και όλα τα κομμουνιστικά κόμματα. Όχι πλέον μετατροπή του πολέμου σε επανάσταση, όχι ανάπτυξη της πάλης των τάξεων στο εσωτερικό της χώρας μέσα στις συνθήκες του πολέμου, όχι αγώνας εναντίον των εξοπλισμών, κ.λπ., αλλά εθνική άμυνα, εθνική ενότητα, υπεράσπιση της πατρίδας, της ακεραιότητας της και της ανεξαρτησίας της. Αυτή η απότομη μεταμόρφωση τους από διεθνιστικά σε εθνικιστικά κόμματα δεν συναντά καμιά αντίδραση στο εσωτερικό τους.”[2]. Στην Ελλάδα, η 4η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ διακήρυξε ότι το Κόμμα «μπροστά στον άμεσο κίνδυνο φασιστικής ιταλικής επιδρομής, είτε άλλης μεγαλοϊμπεριαλιστικής (λ.χ. από την πλευρά της χιτλερικής Γερμανίας) απειλής κατά της εθνικής ακεραιότητας και ανεξαρτησίας, θέτει σαν υπέρτατο καθήκον του την υπεράσπιση της εθνικής ελευθερίας και θα παλέψει με όλες του τις δυνάμεις...». [3]

Θα πρέπει σε αυτό το σημείο να γίνει μια κριτική της απόφασης αυτής της ΚΔ, της απάτης που έκρυβε και που τελικά αποκάλυψαν τα ιστορικά γεγονότα. Η συμμετοχή σε ένα λαϊκό μέτωπο με αστικά κόμματα σημαίνει πως η ταξική πάλη παύει να διεξάγεται αυτόνομα και σε σύγκρουση με την αστική νομιμότητα αλλά μέσα σε αυτά τα πλαίσια. Τέτοιες δράσεις είναι οι ειρηνικές συγκεντρώσεις, τα ψηφίσματα στη βουλή, εκκλήσεις σε πατριωτικά αισθήματα κλπ. Με την αναστολή όμως της ανεξάρτητης ταξικής πάλης των εργατών έχουμε ταυτόχρονα και πολιτική αλλοτρίωση σε επίπεδο στόχων αφού η διάσωση του κοινοβουλευτισμού είναι συνηφασμένη με τη διάσωση του καπιταλιστικού συστήματος, αλλά και πρακτικά ανούσια ως προς την αντιφασιστική πάλη αφού: “Η μόνη δύναμη που θα μπορούσε να αποτρέψει και να συντρίψει ένα φασιστικό ή στρατιωτικό πραξικόπημα, είναι μόνο οι εργαζόμενες μάζες και με τα μέσα της ταξικής πάλης. Αυτή η δύναμη θα μπορούσε να κάνει σκόνη τους φασίστες ή τους κινηματίες στρατιωτικούς. Αλλά αυτή τη δύναμη τη φοβάται το Λαϊκό Μέτωπο απείρως περισσότερο από ότι φοβάται την στρατιωτικοφασιστική δικτατορία. Η μαχητική αναμέτρηση των μαζών με τους φασίστες περικλύει ένα σωρό κινδύνους και απρόοπτα για το ίδιο το Λαϊκό Μέτωπο. Για εκείνο για την υπεράσπιση του οποίου δημιουργήθηκε το Λαϊκό Μέτωπο. Είναι πολύ πιθανόν, βρίσκεται στην ίδια τη λογική της ίδιας της πάλης, οι μάζες να μην περιοριστούν στη συντριβή των φασιστών ή της στρατιωτικής χούντας αλλά να προχωρήσουν με την ορμή και τον ενθουσιασμό του νικητή μέχρι την τελική αναμέτρηση τους με την εκμεταλλευτική κοινωνία και το κράτος της Αυτό το ξέρουν και τα “εργατικά” και τα δημοκρατικά κόμματα”.[4] Με την ασφάλεια πλέον και της ιστορικής εμπειρίας μπορούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι ο μόνος πραγματικός στόχος των Λαϊκών Μετώπων είναι προετοιμασία των μαζών για την πολεμική σύγκρουση μέσω της μαζικής συσπείρωσης όλων των τάξεων διαμέσου της εθνικής ενότητας, που πάντα λειτουργεί αποτελεσματικά στα μικροαστικά στρώματα, και μέσω της χειραγώγησης της εργατικής τάξης που επιτυγχάνεται μέσω της αναστολής της ταξικής πάλης για χάρη αυτής της ενότητας που οι ηγεσίες των κομμουνιστικών κομμάτων προπαγάνδιζαν στα μέλη τους. Ιδού και μια παρατήρηση του Στίνα που παραμένει τρομερά επίκαιρη: “Ένα από τα πλέον συνήθη επιχειρήματα των κομμουνιστών και των σοσιαλιστών είναι να μην δίνουμε με έργα και λόγια προσχήματα στην αντίδραση και να μην εκφοβίζουμε με αυτά τους αστούς και μικροαστούς συμμετόχους μας.[…]Εαν παρά τη θέληση και παρά τις προσπάθειες του Λαϊκού Μετώπου ξεσπάσουν μαζικοί αγώνες, τότε οι σοσιαλιστές και κομμουνιστές συνέταιροι του αναλαμβάνουν να επαναφέρουν τις μάζες στην τάξη και την νομιμότητα. Αυτό έκανε το ΚΚΕ το 1936.” [5]

Το πολιτικό σκηνικό και το σύμφωνο Σκλάβαινα - Σοφούλη

Τον Οκτώβριο του 1935 ο Κονδύλης, μετά από στρατιωτικό πραξικόπημα, εξανάγκασε σε παραίτηση τον πρωθυπουργό Τσαλδάρη, αυτοανακυρήχθηκε αντιβασιλιάς και κάλεσε το λαό σε δημοψήφισμα, το οποίο επανέφερε τον Γεώργιο Β στο θρόνο με το ποσοστό του 97.80% υπέρ και συγκεκριμένα 1.491.992 ψήφους. Αυτός ο αριθμός ψήφων, σύμφωνα με τον Καλλιγά (Παλινόρθωση και Δικτατορία - Γεώργιος Β και 4η Αυγούστου), προέκυψε μετά από αναθεώρηση από το Υπουργείο Εσωτερικών αφού αρχικά “η νοθεία που έγινε στο “δημοψήφισμα” εκείνο δεν είχε προηγούμενο σε έκταση.[..]Διότι δεν έχει σημειωθεί άλλη φορά το φαινόμενο τα “ναι” να ξεπεράσουν το συνολικό αριθμό των ψηφοφόρων που εψήφισαν.”[6]. Τον Ιανουάριο του 1936 γίνονται εκλογές. Οι Φιλελεύθεροι (βενιζελικοί) πήραν 142 έδρες, οι Λαϊκοι (μοναρχικοί) 143 έδρες και το Παλλαικό Μέτωπο (ΚΚΕ-Αγροτικό Κόμμα) 15 έδρες. Οι βενιζελικοί και οι μοναρχικοί ισοδυναμούν και το Παλλαϊκό Μέτωπο έχει ρυθμιστικό ρόλο στα πράγματα. Το ΚΚΕ αποφασίζει τη συνεργασία με τους βενιζελικούς, την παράταξη που είχε ψηφίσει το περίφημο ιδιώνυμο! Η τυχοδιωκτική πολιτική του ΚΚΕ και η πιστή υποταγή του στις ντιρεκτίβες της ΚΔ, του στερεί κάθε είδος αξιοπρέπειας. Υπογράφεται “στις 19/2/1936, το γνωστό συμφώνο Σκλάβαινα - Σοφούλη. Βάσει των όρων της συμφωνίας, το Παλλαϊκό Μέτωπο αναλάμβανε την υποχρέωση να ψηφίσει τους Φιλελεύθερους για το προεδρείο της Βουλής και να δώσει ψήφο ανοχής σε κυβέρνηση που θα σχημάτιζε ο Σοφούλης. Από την πλευρά της, η κυβέρνηση θα ακύρωνε αναδρομικά τη διάταξη του εκλογικού νόμου που αφαιρούσε τα εκλογικά δικαιώματα από όσους είχαν καταδικαστεί για παράβαση του «ιδιώνυμου», θα καταργούσε τις επιτροπές ασφάλειας, θα έδινε αμνηστία στον Ν. Ζαχαριάδη, στον Β. Βερβέρη και στον Β. Νεφελούδη, καθώς και σε όλους τους πολιτικούς κατάδικους, τους φυλακισμένους και τους εξόριστους, θα διέλυε όλες τις φασιστικές οργανώσεις, θα καθιέρωνε σαν μόνιμο εκλογικό σύστημα την αναλογική, θα ελάττωνε, μέσα σε δυο μήνες, την τιμή του ψωμιού, θα απαγόρευε την προσωποκράτηση για οφειλές προς το Δημόσιο μέχρι τρεις χιλιάδες δραχμές, θα καθιέρωνε πεντάχρονο χρεοστάσιο χωρίς όρους για τα χρέη των αγροτών στις τράπεζες και στους ιδιώτες και θα προχωρούσε στην άμεση εφαρμογή των Κοινωνικών Ασφαλίσεων.”[7] Ο Γεώργιος ταυτόχρονα χρησιμοποιεί αυτή την ισοδυναμία ως πρόσχημα για να δώσει εντολή στον Δεμερτζή να σχηματίσει κυβέρνηση (14/3/1936) με αντιπρόεδρο τον Ιωάννη Μεταξά. Οι βενιζελικοί αθετούν τη συμφωνία και προτιμούν τη λύση Δεμερτζή μαζί με τους μοναρχικούς. Το σύμφωνο ήταν μυστικό και αποκαλύφθηκε από τους κομμουνιστές στις 2/4/1936 και “ο λόγος τον οποίο επικαλέσθηκε το ΚΚΕ για να δικαιολογήσει τη δημοσίευση της συμφωνίας εκείνης ήταν ότι το Κόμμα των Φιλελευθέρων υποστήριζε την κυβέρνηση Δεμερτζή, η οποία “καταπατούσε τις λαϊκές ελευθερίες”. Η αποκάλυψη της συμφωνίας προκάλεσε πάταγο, ακόμη και αντιδράσεις μέσα στους κόλπους του ίδιου του κόμματος των Φιλελευθέρων, που και τα στελέχη του αγνοούσαν”[8] Όμως ο Δεμερτζής πεθαίνει στις 13/4/1936 και ο Μεταξάς σχηματίζει νέα κυβέρνηση μετά από διορισμό του από το βασιλιά, χωρίς τη γνώμη της Βουλής, που παρόλα αυτά τον αποδέχθηκε με 241 ψήφους υπέρ. Στις 30 Απρίλη, η Βουλή ενέκρινε ψήφισμα, με το οποίο διέκοπτε τις εργασίες της για πέντε μήνες μέχρι τις 30 Σεπτέμβρη. Αλλά δεν τις ξανάρχισε, αφού στις 4 Αυγούστου 1936 κηρύχτηκε η δικτατορία. Στο μεταξύ στις 17/5/1936 πέθανε και ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος Παναγής Τσαλδάρης. Ήδη ο Τσαλδάρης είχε ξεκινήσει επαφές με τον Σοφούλη για το σχηματισμό κυβέρνησης προκειμένου να παραγκωνιστεί ο Μεταξάς. Υπάρχουν υπόνοιες ότι Δεμερτζής και Τσαλδάρης δολοφονήθηκαν αμφότεροι από τον Γεώργιο Β και τον Μεταξά.[9]. Για την ιστορία να αναφέρουμε ότι ο Σκλάβαινας έκανε δήλωση κατά τη διάρκεια της Μεταξικής δικτατορίας ( το 1938 φυλακίστηκε στην Κέρκυρα), όπως και ο Θανάσης Κλάρας. Τελικά θα τουφεκιστεί από τους Ναζί κατά τη διάρκεια της κατοχής, αν και δεν είχε συμμετοχή στο ΕΑΜ. Αρκούσε ότι κάποτε υπήρξε ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ. 

Οι απεργιακές κινητοποιήσεις και τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης 

Ποιος ήταν ο λόγος που ανάγκασε τους βενιζελικούς να αθετήσουν το συμφωνο, που όπως είδαμε άνοιξε το δρόμο στον Μεταξά σε πολιτικό επίπεδο; Η ταξική πάλη, η οποία γιγαντώνεται απότομα και κορυφώνεται στα γεγονότα της Θεσσαλονίκης τον Μάη του 1936. Ένα τεράστιο κύμα απεργιών σαρώνει τη χώρα. Μεταφέρω από τον Ριζοσπάστη[10]: 
“Το Γενάρη του '36, σε ολόκληρη την Ελλάδα έγιναν 117 συλλήψεις, 18 φυλακίσεις, 37 εξορισμοί, 33 τραυματισμοί, 1 δολοφονία, 38 βασανισμοί, 13 απαγορεύσεις συνεδρίων και συγκεντρώσεων, 1 αστυνομική έρευνα, 4 διαλύσεις σωματείων και 3 κατασχέσεις. Το Φλεβάρη έγιναν 129 συλλήψεις, 91 φυλακίσεις, 6 εξορισμοί, 23 τραυματισμοί, 2 δολοφονίες, 17 βασανισμοί, 3 απαγορεύσεις συνεδρίων και συγκεντρώσεων, 14 αστυνομικές έρευνες και 3 κατασχέσεις. Το Μάρτη έγιναν 198 συλλήψεις, 225 φυλακίσεις, 12 εξορισμοί, 17 τραυματισμοί, 1 δολοφονία, 36 βασανισμοί, 5 απαγορεύσεις συνεδρίων και συγκεντρώσεων, 2 αστυνομικές έρευνες και 1 κατάσχεση. Τον Απρίλη του '36 έγιναν 198 συλλήψεις, 32 φυλακίσεις, 44 εξορισμοί, 35 τραυματισμοί, 1 δολοφονία, 34 βασανισμοί, 15 απαγορεύσεις συνεδρίων και συγκεντρώσεων, 19 αστυνομικές έρευνες και 470 κατασχέσεις.” 
Παρόλη την τεράστια ταξική πάλη (που συνοδεύεται με βασανιστήρια, εξορίες και φυλακίσεις), που έχει πάρει διαστάσεις ήδη από το Ιανουάριο, δεν εμπόδισε το ΚΚΕ να πάρει μέρος σε σύναψη συμφώνου (19/2/1936) με τους αστούς για τη συμμετοχή στην εξουσία! Φτάνουμε στα γεγονότα του Μάη της Θεσσαλονίκης. Στις 9 Μαίου μετά από σύγκρουση με την μπατσαρία έχουμε 12 εργάτες νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες. Αυτή η δολοφονική επίθεση του Κράτους εξοργίζει τους εργάτες αντί να τους φοβίσει. “Οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπάν με μανία και καλούν το λαό στο δρόμο”, “αποσπάσματα στρατιωτών συναδελφώνονται με τις εξεγερμένες μάζες”, “τα τμήματα της χωροφυλακής πολιορκούνται”[11]  Ο Γιάννης Ταμτάκος αναφέρει: “Εμείς αποτελούσαμε την μειοψηφία, πλειοψηφία ήταν το ΚΚΕ. Εμείς όμως ήμαστε που ρίξαμε το σύνθημα να βάλουν φωτιά στα τμήματα να κάψουν τους χωροφύλακες και γι αυτό το λόγο χαρακτηριστήκαμε από το ΚΚΕ προβοκάτορες, αφού αυτοί δεν ήθελαν κάτι τετοιο. Ενώ στην αρχή ξεσήκωσαν κάπως τους εργάτες, όταν η απεργία πήρε αναξέλεγκτες διαστάσεις, άρχισαν να μαζεύονται και να προσπαθούν να την αναχαιτίσουν.”[12] Ο τρόπος που αποφάσισαν να αναχαιτίσουν την επαναστατική ορμή, μη ξεχνάμε ότι μονάδες στρατού της Θεσσαλονίκης έχουν ενωθεί με τους εργάτες, έγινε μέσω της καθυστέρησης των Σωματείων για την κήρυξη γενικής απεργίας. Οι δύο Συνομοσπονδίες των εργατών, η λεγόμενη ενωτική και η ρεφορμιστική του Καλομοίρη βγάζουν κοινό ανακοινωθέν και αναφέρουν ότι οι διεκδικήσεις των εργατών ήταν καθαρά οικονομικές και όχι πολιτικές! Οι συνομοσπονδίες κωλυσιεργούν αισθητά. Ταυτόχρονα, στην κεντρική απεργιακή επιτροπή της Θεσσαλονίκης γίνονται δεκτοί, μετά από πρόταση των σταλινικών, οι βενιζελικοί βουλευτές Ζάννας και Μαυροκορδάτος. Ο διεθνιστής αντιπρόσωπος (ο Π. Β. γραμματέας τότε των υφαντουργών και μέλος της της Κεντρικής Απεργιακής επιτροπής[13]) διαμαρτύρεται και καταγγέλει την προδοσία (όταν ύστερα από χρόνια ο μοναρχικός δημοσιογράφος Κρανιωτάκης κατάγγειλε τους φιλελεύθερους βουλευτές για συνεργασία με τους κομμουνιστές, αυτοί γραφτά απαντήσανε ότι αυτό έγινε με τη συγκατάθεση του Μεταξά για να υπονομεύσουν από τα μέσα την απεργία)[14]. Παρόλα αυτά τα τμήματα πολιορκούνται και η κατάσταση παραμένει εκτός ελέγχου για το Κράτος. “Ο στρατηγός Ζέππος αφού είδε ότι δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει το στρατό της Θεσσαλονίκης και βλέποντας τους χωροφύλακες πανικόβλητους και κλεισμένους στα αστυνομικά τμήματα, άρχισε να δίνει υποσχέσεις, πως όλα τα ζητήματα των εργατών θα ικανοποιηθούν οι οικογένειες των θυμάτων, οι δε ένοχοι θα τιμωρηθούν και πολλά άλλα. Οι αρχηγοί των εργατών, ο αξιοθρήνητος βουλευτής του ΚΚΕ Μιχ. Σινάκος, ο Απόστολος Γκρόζος, ο Σταυρίδης, κάνουν δεκτές τις υποσχέσεις του στρατηγού Ζέπου και καλούν τους εργάτες να δώσουν εμπιστοσύνη στον «λόγο τιμής ενός ανωτάτου αξιωματικού» και να πάνε ήσυχα στα σπίτια. τους. Έτσι κατέληξε και κατέρρευσε προδομένη μια μεγαλειώδης εξέγερση.”[15]. “Το ίδιο καλούν τους εργάτες να διαλυθούν και οι εκπρόσωποι της Καπνεργατικής ομοσπονδίας και του Εργατικού Κέντρου. Ακούστηκαν μερικές φωνές διαμαρτυρίας αλλά το πλήθος πειθάρχησε. Η ώρα που οι μάζες δεν θα υπακούουν τους αρχηγούς τους δεν είχε φτάσει ακόμα.”[16] Οι υποσχέσεις του Ζέππου δεν πραγματοποιούνται, μονάδες στρατού καταφθάνουν και αρχίζουν οι μαζικές συλλήψεις. Οι μάζες αποθαρρύνονται. Ο δρόμος για τον Μεταξά έχει ανοίξει. Χαρακτηριστικό ότι η επιβολή της δικτατορίας του Μεταξά έγινε ήρεμα, παρόλο που στις 3/8 οι Συνομοσπονδίες είχαν καλέσει σε απεργία και στις 4/8 ο Ριζοσπάστης έιχε γράψει ότι εντός της ημέρας θα γίνει το πραξικόπημα. Κανείς δεν απήργησε στις 4/8. 

Ποιον βαρύνει η ιστορική ευθύνη 



“Η δικτατορία δεν μπορεί να επιβληθεί παρά μόνον όταν δημιουργηθούν κατάλληλες γι αυτήν συνθήκες. Όσο οι εργαζόμενες μάζες διατηρούν τη πίστη στον εαυτό τους και στη δύναμή τους, όσο αυτές βρίσκονται όρθιες στο χαράκωμα, καμία δύναμη δεν μπορεί να επιβληθεί. Άλλο να θέλεις τη δικτατορία και άλλο να μπορείς να την επιβάλεις. Για να είναι δυνατή η επιβολή της δικτατορίας πρέπει προηγούμενα να έχουν απογοητευθεί και αποθαρρυνθεί οι εργατικές μάζες, να έχουν χάσει την εμπιστοσύνη στη δύναμη τους, να έχει πέσει ο ενθουσιασμός και η μαχητικότητα τους. Δηλαδή πρέπει να έχει καταρρεύσει το μέτωπο της εργατικής τάξης. Και εκείνοι που αναλαμβάνουν αυτό το έργο της διάβρωσης από μέσα και τελικά της κατάρρευσης και της διάλυσης του μετώπου είναι τα ίδια τα κόμματα τους. Αυτά με την πολιτική τους ανοίγουν το δρόμο στη φασιστική αντίδραση και στη δικτατορία. Αυτή είναι υπό μια έννοια η “ιστορική τους αποστολή”. Δεν υπάρχει καμία υπερβολή σε αυτά. Αδιάψευστος μάρτυρας είναι ολόκληρη η ιστορία του εργατικού κινήματος και εδώ και σε όλον το κόσμο.”[17]

2. Άγις Στίνας - ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΟΠΛΑ, εκδοσεις Διεθνής Βιβλιοθήκη
3. Ομοίως με 1
4. Άγις Στίνας - Αναμνήσεις, εκδόσεις Υψιλον
5. Άγις Στίνας - Αναμνήσεις, εκδόσεις Υψιλον
6. Γιάννης Ταμτάκος - Αναμνήσεις μια ζωής στο επαναστατικό κίνημα, Κύκλοι αντιεξουσίας
8. Κ Καλλιγάς - Παλινόρθωση και Δικτατορία - Γεώργιος Β και 4η Αυγούστου, κείμενο από Γιάννης Ταμτάκος - Αναμνήσεις μια ζωής στο επαναστατικό κίνημα, Κύκλοι αντιεξουσίας
9. Δημήτρης Βλαντάς - Ο Νίκος Ζαχαριάδης και οι 22 συνεργάτες του, εκδόσεις Γλάρος
10.http://www2.rizospastis.gr/story.do?id=3347896&publDate=30/4/2006
11. Άγις Στίνας - Αναμνήσεις, εκδόσεις Υψιλον
12. Γιάννης Ταμτάκος - Αναμνήσεις μια ζωής στο επαναστατικό κίνημα, Κύκλοι αντιεξουσίας
14. Άγις Στίνας - Αναμνήσεις, εκδόσεις Υψιλον
16. Άγις Στίνας - Αναμνήσεις, εκδόσεις Υψιλον
17. Άγις Στίνας - Αναμνήσεις, εκδόσεις Υψιλον

No comments:

Post a Comment

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...