Monday, September 24, 2012

Για την Μικρασιατική Εκστρατεία (Β' Μέρος)



Συνέχεια από το  Ά μέρος


Περνάμε στην τρίτη φάση του πολέμου που περιλαμβάνει την αντεπίθεση του Κεμάλ (13/8/1922) μετά την ήττα των Ελλήνων στο Σαγγάριο. Το ηθικό των στρατιωτών είναι στο ναδίρ και η εξάντληση τους απερίγραπτη. Οι φαντάροι δεν μπορούν να πολεμήσουν άλλο και προχωρούν σε "απεργία". Το στράτευμα μετατρέπεται σε μπουλούκι που υποχωρεί. Το επιτελείο τα έχει χαμένα. Ο στρατηγός Νικόλαος Τρικούπης θα μάθει το διορισμό του αφού έχει ήδη πιαστεί αιχμάλωτος. Η υποχώρηση των στρατευμάτων βάφεται με αίμα αθώων. Ο στρατηγός Δεμέστιχας προτιμά να παρακάμψει το συγκεκριμένο θέμα στα απομνημονεύματα του:
Τις καταστροφές στις πόλεις και τα χωριά από όπου περάσαμε, τους εμπρησμούς και τις άλλες ασχήμιες δεν είμαι ικανός να περιγράψω και προτιμώ να μείνουν στη λήθη.
Φυσικά υπήρξαν και κάποιοι που "δεν είδαν τίποτα", όπως ο Τριανταφυλλίδης, και κατηγορούν τους υπόλοιπους αφηγητές ως "ανακριβείς και υπερβολικούς". Η συντριπιτική πλειοψηφία όμως των μαρτυριών είναι αποκαλυπτική. Ας δούμε το ημερολόγιο του Νίκου Βασιλικού:

15/8: Τα μεσάνυχτα φθάνομεν εις τούρκικο χωριό το οποίο παραδίδεται εις τας φλόγας δια να θερμάνη τους ριγούντας φαντάρους οι οποίοι, χωρίς μανδύαν ή κουβέρτα διότι όλα έχουν χαθεί ή εγκαταληφθεί διανυκτερεύουν πλησίων των πυρών, πεσμένοι και κουβαριασμένοι σαν πρόβατα ο ένας κοντά στον άλλον.
18/8: Περνούμε τροχάδην σπό το μέσον του χωρίου Μπουνάζ, το οποίον παρεδώθη εις τας φλόγας υπό τας κατάρας και τα αναθέματα χανουμισσών που γυμνές τρέχουν εις τους κήπους δια να σωθούν από τη φωτιά. [...] Πολλοί φονεύονται καθ'οδόν. Μπροστά μου, ένας δικός μας μεταγωγικός εστήριξε την κάνην του όπλου του εις τον λαιμόν του Τούρκου και πυροβολήσας επέταξε το κεφάλι του με τη δύναμη των αερίων της μπαρούτης εις απόστασην 15 μέτρων. Οποία αποθηρίωσις! Οποία αποχαλίνωσις των κτηνωδών ενστίκτων!! Αλληλοεξόντωσις ζούγκλας.
Μεταξύ 19-21/8: Το Ουσάκ καίεται. Όλα τα γύρω χωριά παραδίδονται εις τα φλόγας. Φωτιά, παντού φωτιά. [...] Μετά πορείαν 12 συνεχών ωρών φθάνομεν εις το χωρίον Εϋνέκ, κείμενον εντός χαράδρας, φωτιζόμενης με άγριαν μεγαλοπρέπειαν από τας φλόγας του καιόμενου χωρίου.[...] Μέσα εις την χαράδραν επικρατεί αφάνταστος αλαλαγμός από τας φωνάς, ανάμικτους με τους κρότους τους ξηρούς που προέρχονται από τα καιόμενα ως τεράστια πυροτεχνήματα σπίτια του χωριού. Νερώνειον αληθώς θέαμα. Οι ουρανομήκεις φλόγες φωτίζουν τους ακίνητους φαντάρους οι οποίοι ψήνουν διαρκώς όρνιθας, χήνας και κριάρια προερχόμενα από την διαρπαγήν και την λεηλεασία που μας απέμεινε ως μόνη Επιμελητεία.[...] Τουρκικόν αεροπλάνον ρίχνει προκηρύξεις του Κεμάλ εχούσας ως εξής: Έλληνες δειλοί και άνανδροι. Μη καίεται τα χωριά γιατί θα τα χτίσουν οι αιχμάλωτοι συνάδελφοι σας. (σσ όπως τελικά και έγινε...)
 22/8: Συνεχίζομεν την οπισθοχώρησην εγκαταλέιποντες την Φιλαδέλφειαν εις την διάκρισιν του πυρός το οποίον την απειλεί από πολλών σημείων. Ζέστη ανυπόφορος. Το καύμα του Αυγούστου πυρπολεί τα πάντα εν συνεργασία με τους προπορευόμενους φυγάδας, οι οποίοι βάζουν φωτιά και εις αυτά ακόμα τα δάση και τα χόρτα. 
Παρόμοιες και οι περιγραφές του Στυλιανού Γονατά:
18/8: Εις τον σταθμόν με ειδοποίησαν ότι (ο Στρατηγός) με ανέμενεν εις το χωρίον Καπλακάρ, το οποίο όμως εύρομεν καιόμενον, όπως οι ασυνέιδητοι στρατιώται επυρπόλουν κάθε χωρίον από το οποίον διέρχοντο, διαθέτοντες ούτω εχθρικώς τους κατοίκους.
21/8: Όλα τα χωρία της πεδιάδος εκαίοντο από τους προπορευόμενους κατά την υποχώρησιν φυγάδας και δεν ευρίσκομεν και δεν ευρίσκομεν ούτε ένα κάτοικον δια να μας δώση μιαν πληροφορίαν ή να τον πάρωμεν οδηγόν.
23/8: Διερχόμεθα από της Φιλαδελφείας η οποία καίεται από ακρου εις άκρον. Η λύσσα της καταστροφής και της λεηλασίας δεν κάμνει διάκριση εθνικοτήτων. Καίεται η ελληνική συνοικία Φιλαδελφείας και λεηλατούνται αι ελληνικαί οικοίαι, όπως και οι τουρκικαί. (η υπογράμμιση δική μου, παρακάτω θα φανεί το γιατί). 
24/8: Το Σαλιχλή, από το οποίον διήλθομεν, εκαίετο.
28/8: (κατά την άφιξη του στα Βουρλά διαπιστώνει πως οι Έλληνες κάτοικοι) εσχημάτισαν πολιτοφυλακήν, ήτις φρουρεί την πόλιν των [...] Εαν αυτό έγινε δια την προφύλαξιν των από την λεηλασία των ημέτερων, ήτο σοφόν έργον πρόνοιας, αλλά εάν νομίζουν ότι θα προφυλάξουν την πόλιν των και από τους Τούρκους, μετά την αποχώρησιν μας, απατώνται.
Σε έγγραφο του στρατηγού Χατζηανέστη (μετέπειτα καταδικαστέος σε θάνατο στη δίκη των εξ) αναφέρεται ότι η "απαίσια εικόνα της ακατάσχετης υποχώρησεως" συνοδεύεται από "εμπρησμούς, ατιμώσεις, βιασμούς και σφαγές". Αλλά και η 1η Μεραρχία ενημερώνει τη στρατιά για το "αξιοθρήνητον θέαμα" των Ελλήνων στρατιωτών. Στο Πάνορμο Έλληνες φαντάροι έκαψαν ζωντανούς μέσα σε ένα τζαμί "πολλούς Τούρκους". Παρόμοια γεγονότα θηριωδίας έλαβαν χώρα και σε χωριά κοντά στο Ουσάκ:
Γέροι, γυναίκες και παιδιά είχαν κλειστεί στο τζαμί. Τους πήραν χαμπάρι κάποιοι φαντάροι δικοί μας αλλά, θρασύδειλοι όπως είναι όλοι οι παλιάνθρωποι, δεν τόλμησαν να παραβιάσουν την πόρτα του τζαμιού για να μπουν να βιάσουν τις γυναίκες. Μάζεψαν ξηρά άχυρα, τάριξαν από τα παράθυρα μέσα βάζοντας τους φωτιά. Καθώς τους έπνιγε ο καπνός, ο κόσμος άρχισε να βγαίνει έξω από την πόρτα. Τότε οι τιποτένιοι αυτοί βάλαν τα αθώα γυναικόπαιδα στη σκοποβολή και σκότωσαν κάμποσα.
Ο ταγματάρχης Παναγάκος έσωσε ένα κορίτσι - με κίνδυνο της ζωής του - από τα χέρια δύο στρατιωτών που επιχειρούσαν να τη βιάσουν. 
"Η μήτηρ της κορασίδος έσπευσε προς εμέ και καταφίλει τας χείρας μου εις ένδειξην ευγνωμοσύνης. Είτα με ωδήγησεν εις θέσιν, ολίγον εκείθεν απέχουσαν, και μοι έδειξε τας άλλας 2 θυγατέρας της αίτινες έκειντο επί του εδάφους κατασφαγμέναι"  
Ακόμα και τμήματα του ελληνικού στρατού που αποχωρούν συντεταγμένα θα προβούν σε επίδειξη δύναμης για να αντιμετωπίσουν τις τούρκικες αντάρτικες ομάδες και ορισμένους οπλισμένους χωρικούς. Η επίδειξη αυτή επιτεύχθηκε με κάψιμο χωριών, ως αντίποινα για κατακρεουργημένα πτώματα Ελλήνων αιχμαλώτων, ή με παραδειγματικούς κανονιοβολισμούς κάθε χωριού που αντιστέκεται. Επίσης "μόλις ερίπτοντο οι πρώτοι κανονιοβολισμοί" στελνόταν τελεσίγραφο στους κατά τόπους προεστούς για την τροφοδοσία του ελληνικού στρατεύματος με αντίποινα την ισοπέδωση της πόλης τους σε περίπτωση ανυπακοής. Οι αρπαγές των ζώων σχηματίζαν "μεγάλας αγέλας σφαγίων" που "διαρκώς κατά την πορείαν ηυξάνοντο".

Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του Βενιζέλου προς την Πηνελόπη Δέλτα, 7 χρόνια αργότερα από την καταστροφή που ο ίδιος ξεκίνησε, σχετικά με την υποδοχή του πληθυσμού της Μικρασίας κατά την επίσημη επίσκεψη του:
Είχα πάγει, ξέρετε, με κάποια ανησυχία, γιατί είχα περάσει απ'όλα αυτά τα μέρη όπου οι δικοί μας δεν είχαν αφήσει πέτρα επί πέτρας, στην υποχώρηση... θυμάστε... τη φοβερή εκείνη υποχώρηση, όπου φεύγοντας κατέστρεψαν τα πάντα... Αφήστε τα.
Στο τρίτο μέρος του άρθρου θα περιγραφεί η μοίρα των Ελλήνων αιχμαλώτων αλλά κυρίως των ελληνικών πληθυσμών που αφέθηκαν, τόσο από την ελληνική ηγεσία αλλά και από τις Μεγάλες Δυναμεις-"συμμάχους" της Ελλάδας, στο έλεος της εκδικητικής μανίας των Τούρκων. Επίσης θα γίνει σαφές ότι ακόμα και μία καταστροφή για τις λαϊκές μάζες μπορεί να είναι ευκαιρία για χρυσές δουλειές από την πλευρά της άρχουσας τάξης.

συνέχεια στο Γ' μέρος

No comments:

Post a Comment

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...