Thursday, October 18, 2012

Για την Μικρασιατική Εκστρατεία (Γ' Μέρος)


συνέχεια από το Β' μέρος


Μετά την κατάρρευση του μετώπου η μοίρα των Ελλήνων στρατιωτών αλλά και των αμάχων είναι ιδιαίτερα θλιβερή. Πολλοί αιχμάλωτοι στρατιώτες λιντσάρονται από Τούρκους πολίτες για εκδίκηση. Το μαζικό μακελειό θα αποφευχθεί μετά από την παρέμβαση των αξιωματικών. Οι επιζήσαντες ρακένδυτοι αιχμάλωτοι θα αναγκαστούν να ανοικοδομήσουν τελικά εκείνα που είχαν καταστρέψει. Σε αυτές τις συνθήκες οι περισσότεροι δεν θα επιβιώσουν. Η ελληνική πλευρά, κατά τις διαπραγματεύσεις της συνθήκης της Λωζάννης, αναγνώρισε τις καταστροφές που προξένησε η ελληνική στρατιά και ανέλαβε την "υποχρέωσιν όπως επανορθώσει τας προξενηθήσας εν Ανατολία ζημίας". Στο επόμενο όμως άρθρο αναφέρεται ότι η Τουρκία "παραιτείται οριστικώς" από κάθε απαίτηση "λαμβάνοντας υπόψιν την οικονομικήν κατάστασιν της Ελλάδος". Είναι προφανές ότι η αναγνώριση των καταστροφών από την ελληνική πλευρά είχε κυρίως ηθικό σημασία για τους Τούρκους. 

Ποια ήταν όμως τα μέτρα που πάρθηκαν από ελληνικής πλευράς μετά την κατάρρευση του μετώπου προκειμένου να προστατευθούν οι ελληνικοί πληθυσμοί; Αρχικά οι ελληνικές αρχές όχι μόνο δεν ενημέρωσαν τους κατοίκους για την άτακτη υποχώρηση του Στρατού αλλά απαγόρευσαν και κάθε οικογενειακή αποχώρηση από την ενδοχώρα προς τα παράλια. Η άρση της απαγόρευσης πραγματοποίηθηκε πολύ αργά. Σε πολλές περιοχές μάλιστα (Αϊβαλί, Πάνορμος) οι κάτοικοι παρεμποδίστηκαν με τη βία από το να εγκαταλείψουν την περιοχή από τους αξιωματικούς, οι οποίοι παρόλα αυτα θα αποχωρούσαν την επόμενη μέρα σιδηροδρομικώς από την περιοχή. Και το χειρότερο: η κυβέρνηση απαγόρευσε στα λιμεναρχεία Χίου και Μυτιλήνης κάθε απόπλου για παραλαβή προσφύγων. Ακόμα πιο βδελυρή ήταν η στάση των ελληνικών αρχών έναντι των ντόπιων πληθυσμών ένα μήνα πριν από την - βέβαιη πλέον - κατάρρευση του μετώπου καθώς απαγορεύτηκε κάθε "αποβίβασην" στην Ελλάδα "προσώπων ομαδόν αφικνούμενων εκ της αλλοδαπής (δηλαδή τη Μικρασία) εφόσον ούτοι δεν είναι εφωδιασμένοι δια τακτικών διαβατηρίων νομίμως τεθεωρημένων". Σύμφωνα με μαρτυρίες επιζώντων η απόκτηση διαβατηρίου ή ισοδύναμου εγγράφου ήταν δυνατή μέσω "γνωριμιών στη Διοίκηση" ή προϋπόθετε κοινωνικό status...Ακόμα και τις τελευταίες ώρες οι ελληνικές λιμενικές αρχές απαγόρευαν την επιβίβαση σε οικογενειες που δεν είχαν στην κατοχή τους ανάλογα έγγραφα, αφήνωντας τις στο λεπίδι των Τούρκων. Οι προθέσεις των Αρχών είναι δύο: αρχικά η διατήρηση των ελληνικών εστιών στη Μικρασία αλλά και η ταξική αυτοσυντήρηση. Χαρακτηριστική η δήλωση του Αριστείδη Στεργιάδη, ύπατου αρμοστή της Σμύρνης:
Καλύτερα να μείνουν εδώ να τους σφάξει ο Κεμάλ, γιατί αν πάνε στην Αθήνα θα ανατρέψουν τα πάντα.
Η αλήθεια είναι ότι οι σχέσεις των Ελλήνων της κυρίως Ελλάδας με τους αντίστοιχους της Μικρασίας δεν ήταν οι καλύτερες. Οι Μικρασιάτες δεν είχαν ιδιαίτερη συμμετοχή στον πόλεμο, μάλιστα αναφέρονται και πολλές περιπτώσεις λιποταξίας από μέρους τους. Ενδεικτική των σχέσεων είναι η επιστολή του Πρίγκηπα Ανδρέα προς τον Μεταξά στις 19/12/1921:
Απαίσιοι πραγματικώς είναι οι εδώ Έλληνες, εκτός ελαχίστων.[...]Θα ήξιζε πραγματικά να παραδώσωμεν την Σμύρνην εις τον Κεμάλ δια να τους πετσοκόψει όλους αυτούς τους αχρείους, οι οποίοι φέρονται ούτω κατόπιν του φοβερού αίματος ώπερ εχύσαμεν εδώ.  
Η ευχή του Πρίγκηπα τελικά πραγματοποιήθηκε. Στις μαρτυρίες πολλών επιζώντων υπάρχουν ισχυρισμοί ότι η κατάρρευση του μετώπου είχε γνωστοποιηθεί με σφραγισμένα διοικητικά έγγραφα στους προεστούς των χωριών. Τα έγγραφα αυτα υποτίθεται ότι απαγορευόταν να διαβαστούν ή να κοινοποιηθούν στον πληθυσμό πριν από  μια συγκεκριμένη ημερομηνία... Η έγκαιρη αναχώρηση των πληθυσμών αποτράπηκε επίσης και από τις νωπές μνήμες της προηγούμενης προσφυγιάς του 1914-1919 και της εχθρικής τους αντιμετώπισης τους κατά την περίοδο του εθνικού διχασμού. Πολλοί καπεταναίοι επίσης προτίμησαν να μεταφέρουν κλοπιμαία παρά ανθρώπους, με αποτέλεσμα τα φτωχότερα μέρη του πληθυσμού να εγκαταλειφθούν. Σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχει και παρότρυνση από τους μουσουλμάνους συμπολίτες τους να μην εγκαταλείψουν την περιοχή. Μάλιστα, ορισμένες φορές, οι Τούρκοι έφταναν και στο σημείο να υποσχεθούν ότι θα τους δώσουν όμηρους τα παιδιά τους προκειμένου να εξασφαλιστεί η καλή μεταχείρηση τους από τον τούρκικο στρατό. Φυσικά αυτές οι εγγυήσεις αποδείχτηκαν απατηλές.

Η κατάληξη των γεγονότων είναι γνωστή: βιασμοί, δολοφονίες, λεηλασίες. Οι ελληνικές κοινότητες καταστρέφονται από μουσουλμανικούς πληθυσμούς ως αντίποινα για τις θηριωδίες του ελληνικού στρατού κατά τη διάρκεια της κατοχής αλλά κυρίως της υποχώρησης. Ταυτόχρονα υπάρχει κεντρικά οργανωμένη σύλληψη του ανδρικού πληθυσμού προκειμένου να ανοικοδομηθούν οι κατεστραμμένες πόλεις. Στα λεγόμενα "Αμελέ Ταμπουρού" λίγοι θα επιβιώσουν από την πείνα και τις επιδημίες. Ειδική τιμωρία υπήρχε για τους παπάδες και τους δασκάλους καθώς θεωρήθηκαν υπεύθυνοι για τον ξεσηκωμό των ραγιάδων αλλά και για την καλλιέργια ελληνοτουρκικού μίσους. Οι Μικρασιάτες που υπηρέτησαν στα ελληνικά τάγματα εκτελέστηκαν μαζικά ως "προδότες της πατρίδας τους". Οι χριστιανοί προκειμένου να προστατευτούν σύστησαν είτε πολιτοφυλακές (πχ Πέργαμος), είτε συγκρότησαν "επιτροπές συμφιλίωσης" με τους μουσουλμάνους. Στο Αϊβαλί, όπως και σε άλλα μέρη, η είσοδος του τούρκικου στρατού αποθεώθηκε και από τους Έλληνες με ζητωκραυγές υπέρ του Κεμάλ. Κανένα από τα παραπάνω μέτρα όμως δεν περιόρισαν τη βία των νικητών.

Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς για ποιο λόγο η Σμύρνη έμεινε εντελώς ανυπεράσπιστη απέναντι στον προελαύνοντα τούρκικο στρατό. Η ελληνική στρατιωτική ηγεσία είχε όλο το χρόνο να οχυρώσει την πόλη και με αυτο τον τρόπο να προστατεύσει αποτελεσματικά τους ελληνικούς πληθυσμούς αλλά και να ανασυνταχθούν στο μέτρο του δυνατού τα οπισθοχωρούντα στρατεύματα. Ταυτόχρονα μια ισχυρή ζώνη άμυνας γύρω από τη Σμύρνη θα έδινε χρόνο για κάποια συμβιβαστική λύση σε διπλωματικό επίπεδο και να αποφευχθεί η καταστροφή. Οι εκτιμήσεις όμως του επιτελείου ήταν διαφορετικές σχετικά με την πραγματική κατάσταση στο μέτωπο. Γράφει ο Γιάννης Κουχτσόγλου:
Από τον τελευταίων μαχών του Σεπτεμβρίου του 1921 μέχρι του Μαϊου 1922, ημπορούσε να εκτελεσθή η οχύρωσις της Σμύρνης κατά μήκος των Φωκών, προς το Σίπυλον, το Νυμφαίον και την Έφεσον. 'Ετσι η Σμύρνη θα περισφράσσετο κατά τρόπον απρόσβλητον, τουλάχιστον δια μερικούς μήνας. Το υλικόν της οχυρώσεως ήτο άφθονον και κοντά εις τα βάσεις της στρατιάς, η δε μεταφορά βαρέων πυροβόλων εύκολος από τας δημόσιας οδούς του Νυμφαίου.[...]Δυστυχώς, καθ'όλον αυτό το χρονικό διάστημα δεν ετοποθετήθη ούτε μια γραμμή συρματοπλέγματος και δεν ηνοίχθη ούτε μια τάφρος.
Την εγκληματική αμέλεια των Στρατηγών θα πληρώσουν οι άμαχοι που εγκαταλήφθηκαν στην μοίρα τους. Πολλοί προσπαθούν να βρουν άσυλο στα συμμαχικά πλοία που είναι προσαραγμένα στο λιμάνι της Σμύρνης. Μάταια. Οι Άγγλοι "σύμμαχοι" της Ελλάδας, αυτοί που οδήγησαν τις ξενόδουλες ηγεσίες (Βενιζέλος, Κωνσταντίνος) και τις μάζες στον διχασμό, στον Α Π.Π. και τώρα στην καταστροφή της Μικρασίας, "απέκοπτον τας χείρας και έθραυον τας κεφαλάς" όσων αμάχων προσπαθούσαν να επιβιβαστούν για να σωθούν από το τούρκικο λεπίδι. Οι δε Γάλλοι στα Μουδανιά χρησιμοποιούσαν ζεματιστό νερό. Και ποιο ήταν το αποτέλεσμα της ιμπεριαλιστικής περιπέτειας στην οποία αναμίχθηκε η Ελλάδα για λογαριασμό των Άγγλων που στόχευαν στα πετρέλαια της Μοσούλης; Ο εκτοπισμός περίπου 1.500.000 ανθρώπων, η ακόμα μεγαλύτερη ένδοια των λαϊκών στρωμάτων από την οικονομική ασφυξία της χώρας και ο θάνατος χιλιάδων στρατιωτών και αμάχων εκατέρωθεν. Και όμως αυτή η καταστροφή μπορεί προσωρινά να αποσταθεροποίησε το πολιτικό τοπίο (δίκη των εξ, αποπομπή Κωνσταντίνου) αλλά τελικά αποδείχτηκε ιδιαίτερα ευεργετική για την άρχουσα τάξη, η οποία και ευθύνεται για την καταστροφή. Γράφει ο Μπελογιάννης (Το ξένο κεφάλαιο στην Ελλάδα, εκδόσεις Άγρα):
Οι δρόμοι της Αθήνας και του Πειραιά και κάθε πόλης πλημμύρισαν από τα τραγικά θύματα της πολιτικής αυτής, όσα εννοείται γλύτωσαν το λεπίδι, την πείνα, τη χολέρα και τον τύφο. Η υπεύθυνη όμως κυρίαρχη τάξη δεν συγκινήθηκε καθόλου από το τραγικό τούτο θέαμα, γιατί στο κάτω κάτω της παρουσιαζότανε πάλι μια καινούρια και θαυμάσια ευκαιρία να πλουτίσει περισσότερο από την εκμετάλλευση της δυστυχίας και της συμφοράς που σκόρπισε η ίδια.
Οι βιομήχανοι βρήκανε φτηνά εργατικά χέρια, οι κάθε λογής προμηθευτές μοναδική ευκαιρία για να καταναλώσουν ότι σάπιο και άχρηστο πράγμα είχανε, οι πολιτικάντηδες και η Εθνοτράπεζα έκαναν τις μπάζες τους με την ανταλλαγή και την αποκατάσταση, οι προσφυγοπατέρες βρήκανε δουλειές με φούντες, οι βενιζελικοί ψήφους μονοκούκι, οι σωματέμποροι πηδούσαν από τη χαρά τους, οι γκαρσονιέρες στολίστηκαν με τις όμορφες αλλά άτυχες κοπέλες που η προσφυγιά τις έριξε γδυτές και απροστάτευτες στο δρόμο κι η Λαϊκή Τράπεζα του μεγάλου τοκογλύφου Λοβέρδου, που ήταν προστατευόμενη της Εθνικής, μόλις ήρθαν οι πρόσφυγες πρόσθεσε - ανάμεσα στις άλλες δουλειές της - και τα δάνεια με ενέχυρο τιμαλφών και επίπλων ακόμα. Μ'αυτόν τον τρόπο γδύσανε τη προσφυγιά, παίρνοντας τους για ένα κομμάτι ψωμί όλα τα χρυσά κειμήλια που οι ξεριζωμένοι πληθυσμοί είχαν καταφέρει να πάρουν μαζί τους. Οι αγιογδύτες μάλιστα φτάσαν στο σημείο ν'αγοράζουν από τους πρόσφυγες ακόμα και εικονίσματα μεγάλης αξίας για πενταροδεκάρες. Ποιος από σας, αγαπητοί αναγνώστες, μπορεί να αρνηθεί ότι η μικρασιατική καταστροφή δεν στάθηκε στο τέλος τέλος ένα...ευτυχές γεγονός για την κυρίαρχη τάξη της χώρας μας; 

No comments:

Post a Comment

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...